હોર્મુઝ સંકટ ટળ્યું: ભારત સરકારે Natural Gas પરના ઇમરજન્સી પ્રતિબંધો હટાવ્યા

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની અવરજવર ફરી શરૂ થતાં ભારત સરકારે Natural Gas પર લાગેલા ઇમરજન્સી પ્રતિબંધો હટાવ્યા. હવે LPG, LNG અને ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયમાં રાહત મળવાની આશા.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલતાં ભારતને મોટી રાહત

પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધની સ્થિતિ શાંત પડતાં અને Hormuz Strait મારફતે તેલ તથા ગેસ ભરેલા જહાજોની અવરજવર ફરી સામાન્ય બનતાં ભારત સરકારે Natural Gas સંબંધિત ઇમરજન્સી પ્રતિબંધો પાછા ખેંચવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ નિર્ણયથી દેશમાં ઊર્જા પુરવઠાની સ્થિતિ સુધરવાની સાથે ઉદ્યોગો અને સામાન્ય ગ્રાહકોને પણ મોટી રાહત મળવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

વિશ્વના લગભગ 20 ટકા તેલ અને ગેસનો વેપાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. અગાઉ સંઘર્ષના કારણે અહીં જહાજોની અવરજવર પ્રભાવિત થતાં ભારત સહિત અનેક દેશોમાં ઇંધણ પુરવઠાને લઈને ચિંતા વધી હતી. હવે સ્થિતિ સામાન્ય બનતાં ભારત સરકારે સંકટ દરમિયાન લાગુ કરાયેલા મોટાભાગના નિયંત્રણો હટાવી દીધા છે.

સરકારનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય

સંકટના સમયમાં સરકારે Emergency Natural Gas Supply Regulation Order હેઠળ અનેક પ્રતિબંધો લાગુ કર્યા હતા. આ પ્રતિબંધોનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં ઉપલબ્ધ ગેસનો ઉપયોગ જરૂરી ક્ષેત્રોમાં જ થાય અને સપ્લાયમાં કોઈ મોટી અછત ન સર્જાય તે હતો.

હવે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની અવરજવર ફરી શરૂ થતાં સરકારે આ નિયંત્રણો દૂર કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. જેના કારણે દેશમાં ઉત્પાદિત Natural Gas અને આયાત થતી LNGનું વિતરણ ફરી સામાન્ય વ્યવસ્થા મુજબ કરવામાં આવશે.

કયા પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવ્યા?

યુદ્ધ દરમિયાન ગેસની અછતને ધ્યાનમાં રાખીને પેટ્રોકેમિકલ પ્લાન્ટ અને વીજ ઉત્પાદન કેન્દ્રોને મળતી ગેસ સપ્લાયમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો. ઉપરાંત રિફાઇનરીઓના ગેસ વપરાશ પર મર્યાદા મૂકી દેવામાં આવી હતી અને કેટલાક પેટ્રોકેમિકલ કાચા માલનો ઉપયોગ અટકાવી LPG ઉત્પાદનને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હતી.

હવે સરકારે આ તમામ અસ્થાયી નિયંત્રણો હટાવી દીધા છે. પરિણામે ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં ગેસ પુરવઠો ફરી સામાન્ય બનવાની શક્યતા વધી છે.

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઘટાડો

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખુલતાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં Brent Crude Oilના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. યુદ્ધ દરમિયાન જ્યાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ 110થી 120 ડોલર સુધી પહોંચ્યા હતા, ત્યાં હાલમાં તે લગભગ 72 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે.

આ ઘટાડો ભારત માટે સકારાત્મક માનવામાં આવે છે, કારણ કે દેશ પોતાની મોટાભાગની તેલની જરૂરિયાત આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તુ થતાં ભવિષ્યમાં ઇંધણના ખર્ચમાં પણ ઘટાડાની શક્યતા વધી શકે છે.

પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટશે?

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટ્યા હોવા છતાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં તાત્કાલિક ઘટાડો થશે કે નહીં તે અંગે હજુ સ્પષ્ટતા થઈ નથી. પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું હતું કે સરકારી અને ખાનગી Oil Marketing Companies પાસે હાલ જે સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે તે ઊંચા ભાવના સમયગાળા દરમિયાન ખરીદવામાં આવ્યો હતો.

તેમણે કહ્યું કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ હાલના સ્તરે સ્થિર રહેશે તો આગામી સમયમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ અંગે યોગ્ય નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે. હાલ કોઈ અંદાજ લગાવવો યોગ્ય નથી.

ભારત માટે કેમ મહત્વનો છે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ?

ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાત માટે મોટા પ્રમાણમાં આયાત પર નિર્ભર છે અને તેમાંનો મોટો હિસ્સો Hormuz Strait મારફતે દેશમાં પહોંચે છે. તેથી આ માર્ગમાં કોઈપણ પ્રકારનો અવરોધ સીધી અસર તેલ, ગેસ, LPG અને ઇંધણના ભાવ પર જોવા મળે છે. હાલ સ્થિતિ સામાન્ય બનતાં ભારત માટે ઊર્જા સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણે આ એક મહત્વપૂર્ણ રાહત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.