ભારતમાં TB અને મલેરિયા સામે મોટી જીત, છેલ્લા 10 વર્ષમાં કેસોમાં ભારે ઘટાડો

ભારતમાં આરોગ્ય ક્ષેત્રે ઐતિહાસિક સુધારો

ભારતે છેલ્લા દાયકામાં ક્ષયરોગ (TB) અને મલેરિયા સામેની લડતમાં મોટી સફળતા મેળવી છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)ના તાજેતરના આંકડા મુજબ દેશમાં TB અને મલેરિયાના કેસ તેમજ મૃત્યુઆંકમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. લાંબા સમય સુધી વિશ્વમાં TB અને મલેરિયાનો સૌથી મોટો બોજ વહન કરનાર ભારત હવે જાહેર આરોગ્ય ક્ષેત્રે નવી સફળતા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

એક સમય એવો હતો જ્યારે દર વર્ષે લાખો લોકો TB અને મલેરિયાથી સંક્રમિત થતા હતા. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં નબળી આરોગ્યસુવિધા, મોડું નિદાન, ગંદકી અને જાગૃતિના અભાવે આ બીમારીઓ ઝડપથી ફેલાતી હતી. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સરકાર અને આરોગ્ય તંત્રના સતત પ્રયાસોથી પરિસ્થિતિમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો છે.

WHOના આંકડાઓમાં ભારતની પ્રગતિ સ્પષ્ટ

WHOના અહેવાલ અનુસાર 2015થી 2023 દરમિયાન ભારતમાં TBના કેસોમાં લગભગ 21 ટકા ઘટાડો નોંધાયો છે. આ ઘટાડો વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં લગભગ બમણો માનવામાં આવે છે. TBથી થતા મૃત્યુઆંકમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.

મલેરિયા મામલે ભારતે વધુ મોટી સિદ્ધિ મેળવી છે. 2015માં દેશમાં લગભગ 11.7 લાખ મલેરિયાના કેસ નોંધાતા હતા, જે 2023માં ઘટીને આશરે 2.27 લાખ સુધી પહોંચી ગયા છે. એટલે કે મલેરિયાના કેસોમાં 80 ટકાથી વધુ ઘટાડો થયો છે.

મલેરિયાથી થતા મૃત્યુમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થતાં ભારત 2024માં WHOના “High Burden to High Impact” ગ્રુપમાંથી બહાર આવ્યું છે.

ઝડપી ટેસ્ટિંગ અને ટેકનોલોજીથી મળ્યો ફાયદો

TB સામેની લડતમાં ભારતે ટેકનોલોજીનો મોટા પાયે ઉપયોગ કર્યો છે. દેશભરમાં 9,000થી વધુ રેપિડ મોલેક્યુલર ટેસ્ટિંગ સેન્ટર ઉભા કરવામાં આવ્યા છે. જેના કારણે દર્દીઓને લાંબા સમય સુધી રિપોર્ટની રાહ જોવી પડતી નથી અને વહેલી તકે સારવાર શરૂ થઈ શકે છે.

કેટલાક વિસ્તારોમાં AI આધારિત Chest X-Ray મશીનોનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને દૂરના અને વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં આ ટેકનોલોજી ઝડપથી સંભવિત TB દર્દીઓ ઓળખવામાં મદદરૂપ બની રહી છે.

સરકારે National TB Elimination Programme હેઠળ મફત દવાઓ, પોષણ સહાય અને ડિજિટલ પેશન્ટ ટ્રેકિંગ જેવી વ્યવસ્થાઓને પણ વધુ મજબૂત બનાવી છે.

ગ્રામ્ય સ્તરે આરોગ્યકર્મીઓની મોટી ભૂમિકા

માત્ર ટેકનોલોજી જ નહીં પરંતુ ગામડાઓ સુધી આરોગ્યસેવા પહોંચાડવામાં ASHA વર્કર્સ, સ્થાનિક સ્વયંસેવકો અને પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી છે. આ ટીમોએ દૂરના ગામો અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં જઈ લોકોને સમયસર તપાસ અને સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવી.

ઓડિશા જેવા રાજ્યોમાં ગામડાના સ્તરે મોનિટરિંગ વધાર્યા બાદ મલેરિયાના કેસોમાં ભારે ઘટાડો નોંધાયો છે.

માતૃત્વ આરોગ્યમાં પણ સુધારો

ભારતે માતૃત્વ આરોગ્ય ક્ષેત્રે પણ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. 2014થી 2021 દરમિયાન માતૃત્વ મૃત્યુદરમાં 28 ટકાથી વધુ ઘટાડો નોંધાયો છે. જ્યારે 1990થી અત્યાર સુધીનો કુલ ઘટાડો લગભગ 86 ટકા સુધી પહોંચ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

હજુ પડકાર યથાવત

આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતે મોટી સફળતા મેળવી હોવા છતાં હજુ પડકારો બાકી છે. દેશની વિશાળ વસ્તીને કારણે TBનો બોજ હજુ પણ મોટો છે. Drug-resistant TB અને બદલાતા હવામાનને કારણે મચ્છરજન્ય રોગોના જોખમ યથાવત છે.

રૂબી હોલ ક્લિનિકના ચેપી રોગ નિષ્ણાત ડૉ. દેવાશિષ દેસાઈએ જણાવ્યું કે આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં થયેલી પ્રગતિ ઉત્સાહજનક છે, પરંતુ સંપૂર્ણ નિયંત્રણ માટે સતત રોકાણ, ગ્રામ્ય સ્તરે જાગૃતિ અને સમુદાયની ભાગીદારી ખૂબ જરૂરી રહેશે.