ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોની મોટી સિદ્ધિ: બનતો ‘Blue Straggler Star’ શોધાયો, તારાઓના રહસ્યો ઉકેલવામાં મળશે મદદ

ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિકોએ નિર્માણાધીન દુર્લભ Blue Straggler Star શોધ્યો છે. આ શોધથી તારાઓની રચના અને Binary Star System વિશે નવી સમજ મળશે.

ભારતીય ખગોળવિદોએ આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિકોની ટીમ સાથે મળીને એક દુર્લભ Blue Straggler Star (BSS) ની શોધ કરી છે, જે હજુ પણ નિર્માણની પ્રક્રિયામાં છે. વૈજ્ઞાનિકો માટે આ શોધ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે તે પ્રથમ વખત એવા તારાનું જીવંત ઉદાહરણ રજૂ કરે છે જે હાલમાં પોતાનું દ્રવ્યમાન વધારી રહ્યો છે. આ શોધ તારાઓની ઉત્પત્તિ અને વિકાસને સમજવામાં નવી દિશા આપશે.

શું છે Blue Straggler Star?

Blue Straggler Star (BSS) એવા તારા હોય છે, જે પોતાના જ Star Cluster ના અન્ય તારાઓ કરતાં વધુ ગરમ, વધુ તેજસ્વી અને વધુ દ્રવ્યમાન ધરાવતા જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે એક જ તારાસમૂહના તમામ તારાઓની ઉંમર લગભગ સમાન હોય છે, છતાં Blue Straggler Star અન્ય તારાઓ કરતાં વધુ યુવાન દેખાય છે. આ કારણસર વર્ષોથી વૈજ્ઞાનિકો તેની રચનાની પ્રક્રિયા સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા.

કેવી રીતે ફરી 'યુવાન' બને છે તારો?

વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર Blue Straggler Star પોતાના સાથી તારામાંથી સતત દ્રવ્યમાન (Mass Transfer) મેળવે છે અથવા બે તારાઓના વિલય (Stellar Merger) પછી ફરી સક્રિય બની જાય છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે તે વધુ મોટો, વધુ ગરમ અને વધુ તેજસ્વી બની જાય છે. અત્યાર સુધી આ પ્રક્રિયાના સીધા પુરાવા ખૂબ ઓછા મળ્યા હતા, પરંતુ નવી શોધે આ સિદ્ધાંતને મજબૂત આધાર આપ્યો છે.

9,500 પ્રકાશ વર્ષ દૂર થયો અભ્યાસ

ભારતીય ખગોળ ભૌતિકી સંસ્થા (Indian Institute of Astrophysics - IIA) ના વૈજ્ઞાનિકોએ વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી વિભાગ (DST)ના સહયોગથી લગભગ 9,500 પ્રકાશ વર્ષ દૂર આવેલા જૂના તારાસમૂહ Collinder 261 માં આવેલી TIC 327546480 Binary Star System નો અભ્યાસ કર્યો હતો.

અભ્યાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે Blue Straggler Star પોતાના ઓછા દ્રવ્યમાન ધરાવતા સાથી તારામાંથી સતત પદાર્થ ખેંચી રહ્યો છે. આ પ્રક્રિયા હજુ પણ ચાલુ હોવાથી તેનો વિકાસ વાસ્તવિક સમયમાં જોવા મળી રહ્યો છે.

NASA અને ESOના ડેટાથી થયો ખુલાસો

વૈજ્ઞાનિકોએ NASAના TESS Space Mission અને ચિલીમાં આવેલી European Southern Observatory (ESO) ના Very Large Telescope (VLT) દ્વારા પ્રાપ્ત માહિતીનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું.

અભ્યાસ દરમિયાન આ તારા પ્રણાલીમાંથી તીવ્ર X-ray Emission પણ નોંધાયું હતું. આ સંકેત દર્શાવે છે કે સાથી તારામાંથી સ્થાનાંતરિત થતો પદાર્થ સતત Blue Straggler Star દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

અભ્યાસમાં સામે આવેલા મુખ્ય તારણો

વૈજ્ઞાનિકો માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ શોધ?

વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ આ શોધ Binary Star System અને Blue Straggler Star Formation ને વાસ્તવિક સમયમાં સમજવાની દુર્લભ તક આપે છે. ભવિષ્યમાં તારાઓના જીવનચક્ર, દ્રવ્યમાન સ્થાનાંતરણ અને તારાઓના પુનર્જીવન (Stellar Rejuvenation) સંબંધિત અનેક સિદ્ધાંતોની ચકાસણી માટે આ અભ્યાસ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.