સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો નિર્ણય: કોલ બ્લોક કેસમાં પૂર્વ PM મનમોહન સિંહને મરણોત્તર ક્લીન ચિટ

Coal Block Allocation Scam સાથે જોડાયેલા Talabira-II Coal Block કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે પૂર્વ વડાપ્રધાન ડૉ. મનમોહન સિંહને મરણોત્તર મોટી રાહત આપી છે. કોર્ટે CBI દ્વારા વર્ષ 2014માં દાખલ કરાયેલા બંને Closure Reportને યોગ્ય ગણાવતા સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમની સામે ભ્રષ્ટાચારનો કેસ નોંધવા માટે પૂરતા પુરાવા અથવા યોગ્ય કારણ ઉપલબ્ધ નહોતાં.

સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું કે વિશેષ અદાલતે CBIના ક્લોઝર રિપોર્ટને ફગાવી દીધા હતા, પરંતુ તે માટે કોઈ મજબૂત અથવા સંતોષકારક કારણ રજૂ કરવામાં આવ્યું નહોતું. તેથી કેસના ગુણદોષના આધારે કાર્યવાહી સમાપ્ત કરવામાં આવી છે.

શું કહ્યું સુપ્રીમ કોર્ટે?

મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચે જણાવ્યું કે અપીલકર્તાનું અવસાન થઈ ચૂક્યું હોવાથી કેસને માત્ર તે આધાર પર પણ બંધ કરી શકાય તેમ હતો. જોકે, કોર્ટે CBIના બંને ક્લોઝર રિપોર્ટની વિગતવાર સમીક્ષા કરી અને નિષ્કર્ષ આપ્યો કે પૂર્વ વડાપ્રધાન વિરુદ્ધ કાર્યવાહી શરૂ કરવા માટે પૂરતો આધાર ઉપલબ્ધ નહોતો.

કોર્ટે એમ પણ જણાવ્યું કે વિશેષ અદાલતે CBIના ક્લોઝર રિપોર્ટને નામંજૂર કરીને જે પ્રતિકૂળ ટિપ્પણીઓ કરી હતી, તેના માટે કોઈ "Compelling Reason" જોવા મળતું નથી.

2015માં સમન્સ જારી કરવામાં આવ્યા હતા

ડૉ. મનમોહન સિંહનું ડિસેમ્બર 2024માં અવસાન થયું હતું. તેમ છતાં, તેમના વિરુદ્ધ નોંધાયેલા કેસ અને વિશેષ અદાલતની ટિપ્પણીઓનો મુદ્દો કાનૂની રીતે ચાલુ રહ્યો હતો.

પૂર્વ વડાપ્રધાન તરફથી વરિષ્ઠ વકીલો કપિલ સિબ્બલ અને એ. એમ. સિંઘવીએ દલીલ કરી હતી કે CBIએ 27 ઓગસ્ટ અને 21 ઓક્ટોબર, 2014ના રોજ ટ્રાયલ કોર્ટમાં ક્લોઝર રિપોર્ટ દાખલ કર્યા હતા. છતાં વિશેષ અદાલતે તે ફગાવીને 11 માર્ચ, 2015ના રોજ મનમોહન સિંહ વિરુદ્ધ સમન્સ જારી કર્યા હતા.

વકીલોનું કહેવું હતું કે જાહેર હોદ્દા પર રહેલા વ્યક્તિ સામે કાર્યવાહી માટે જરૂરી કાનૂની મંજૂરી મળ્યા વિના જ કેસનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો હતો.

Talabira-II Coal Block કેસ શું છે?

આ કેસ વર્ષ 2005માં ઓડિશાના Talabira-II Coal Block Allocation સાથે સંબંધિત છે. આ મામલામાં વિશેષ અદાલતે પૂર્વ વડાપ્રધાન ડૉ. મનમોહન સિંહ, ઉદ્યોગપતિ કુમાર મંગલમ બિરલા, પૂર્વ કોલ સચિવ પી.સી. પારેખ અને અન્ય ત્રણ વ્યક્તિઓને આરોપી તરીકે સમન્સ પાઠવ્યા હતા.

આરોપીઓ સામે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 120B (આપરાધિક ષડયંત્ર), કલમ 409 (વિશ્વાસઘાત) તેમજ Prevention of Corruption Act હેઠળ કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી. જોકે, બાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આ સમન્સ પર રોક લગાવી હતી.

કેસની મુખ્ય સમયરેખા

શું મહત્વનો છે આ નિર્ણય?

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થયું છે કે CBI Closure Reportને નકારી કાઢવા માટે ટ્રાયલ કોર્ટ પાસે પૂરતો કાનૂની આધાર હોવો જરૂરી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ડૉ. મનમોહન સિંહ સામે ભ્રષ્ટાચારનો કેસ ચલાવવા માટે પૂરતા પુરાવા ઉપલબ્ધ નહોતા અને તેથી તેમના વિરુદ્ધની કાર્યવાહી ગુણદોષના આધારે સમાપ્ત કરવામાં આવી છે.